والدین معمولاً بهترین‌ها را برای فرزندانشان می‌خواهند و برای تحقق این هدف از هیچ تلاشی دریغ نمی‌کنند. اما گاهی همین تلاش‌ها از حد می‌گذرد و به شکلی از مراقبت افراطی تبدیل می‌شود که در ادبیات روان‌شناسی و مطالعات خانواده از آن با عنوان «والدگری هلیکوپتری (Helicopter Parenting) » یاد می‌شود.
این اصطلاح به والدینی اشاره دارد که بیش‌ازحد در زندگی فرزندانشان دخالت می‌کنند، دائماً مراقب آن‌ها هستند و با مشاهده نخستین نشانه‌های دشواری، برای حل مشکل وارد عمل می‌شوند؛ گویی می‌خواهند فرزندانشان را در حبابی محافظتی از شکست، ناکامی و تجربه‌های ناخوشایند دور نگه دارند.
این رفتار می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد: اعتراض مداوم به نمرات فرزندان، توجیه تکالیف انجام‌نشده، مقصر دانستن معلمان در مشکلات تحصیلی، مداخله دائمی در اختلافات دوستانه، ویرایش یا حتی نوشتن تکالیف به جای فرزندان و نظارت مستمر بر تماس‌ها و پیام‌های تلفنی آن‌ها.
وقتی حمایت به وابستگی تبدیل می‌شود
والدگری هلیکوپتری تنها به دوران کودکی محدود نمی‌ماند و ممکن است تا سال‌های دانشگاه نیز ادامه پیدا کند. در برخی دانشگاه‌های بریتانیا، حتی برای والدین در روزهای بازدید و آشنایی با دانشگاه جلسات جداگانه‌ای برگزار می‌شود تا فرصت پرسیدن سؤال‌ها و تصمیم‌گیری مستقل از دانشجویان گرفته نشود.
در نمونه‌ای که این مقاله به آن اشاره می‌کند، دانشجوی مردی در یک گزارش تلویزیونی در سال ۲۰۱۹، در پاسخ به این پرسش که از چه زمانی در دانشگاه احساس اضطراب کرده است، گفت: از همان لحظه‌ای که والدینش از در خارج شدند.
این روایت به‌تنهایی اثبات‌کننده رابطه علت و معلولی میان سبک فرزندپروری و اضطراب نیست، اما پرسشی مهم را مطرح می‌کند: آیا ممکن است محافظت بیش‌ازحد، توانایی جوانان برای مواجهه مستقل با محیط جدید را تضعیف کند؟
نویسنده مقاله تأکید می‌کند که نباید نقش والدگری هلیکوپتری را بدون بررسی انتقادی، بیش‌ازحد بزرگ جلوه داد. فشار همسالان، به‌ویژه از طریق شبکه‌های اجتماعی، و عوامل دیگر نیز می‌توانند بر سلامت روان کودکان و نوجوانان تأثیر بگذارند. همچنین، همه پژوهش‌ها درباره پیامدهای این سبک فرزندپروری نتایج یکسانی ندارند.
بااین‌حال، بسیاری از مطالعات بررسی‌شده در مقاله، والدگری هلیکوپتری را با پیامدهای نامطلوبی مانند افزایش اضطراب، استرس و افسردگی، کاهش احساس بهزیستی، وابستگی عاطفی، خودکارآمدی پایین و ضعف در مهارت‌های مقابله با مشکلات مرتبط دانسته‌اند.
چرا تجربه شکست برای رشد ضروری است؟
یکی از نکات محوری مقاله این است که مهارت‌های مقابله با مشکلات، صرفاً از طریق توصیه و آموزش به دست نمی‌آیند؛ بلکه افراد با تجربه کردن چالش‌ها و عبور از آن‌ها این مهارت‌ها را پرورش می‌دهند.
وقتی والدین دائماً میان فرزندانشان و دنیای بیرون قرار می‌گیرند، فرصت تجربه پیامدهای تصمیم‌های شخصی و پذیرفتن مسئولیت برای فرزندان کمتر می‌شود. اگر کودک هرگز اجازه نداشته باشد شکست بخورد و از اشتباهاتش درس بگیرد، ممکن است در آینده مواجهه با احتمال شکست برای او به تجربه‌ای به‌شدت اضطراب‌آور تبدیل شود.
به بیان دیگر، تلاش برای حذف همه دشواری‌ها از زندگی فرزندان، لزوماً آن‌ها را برای زندگی آینده آماده نمی‌کند. گاهی همین تجربه‌های ناخوشایند و مدیریت‌شده‌اند که به کودکان کمک می‌کنند اعتمادبه‌نفس، استقلال و توانایی حل مسئله را به دست آورند.
راه‌حل چیست؟ حمایت بدون سلب استقلال
نویسنده مقاله تأکید می‌کند که نباید والدین را به دلیل تلاش برای تأمین بهترین شرایط برای فرزندانشان سرزنش کرد. مسئله، کنار گذاشتن حمایت نیست؛ بلکه بازنگری در شیوه حمایت کردن است.
یکی از رویکردهای پیشنهادی، «فرزندپروریِ حمایتگرِ خودمختاری» (Autonomy-Supportive Parenting) است. در این رویکرد، والدین به‌جای انجام دادن همه کارها برای فرزندان، به آن‌ها کمک می‌کنند راه‌حل‌های خود را پیدا کنند، مسائل را مستقلاً حل کنند و در موقعیت‌های مناسب، مسئولیت پیامدهای رفتارشان را بپذیرند.
برای مثال، به‌جای انجام دادن تکالیف دشوار کودک، والدین می‌توانند او را در مسیر یافتن پاسخ راهنمایی کنند. به‌جای مداخله فوری در هر اختلاف دوستانه، می‌توانند به او فرصت دهند راه‌های حل تعارض را بیاموزد.
مدارس نیز می‌توانند در این زمینه نقش داشته باشند. مقاله به نمونه‌هایی از برنامه‌های آموزشی اشاره می‌کند که در آن‌ها شکست نه به‌عنوان پایان مسیر، بلکه به‌عنوان فرصتی برای یادگیری معرفی می‌شود؛ حتی برخی مدارس برنامه‌هایی با عنوان «هفته شکست» برگزار کرده‌اند تا دانش‌آموزان درباره ناکامی‌های خود صحبت کنند و از تجربه‌هایشان بیاموزند.
در نهایت، هدف از فرزندپروری مؤثر، حذف تمام موانع از مسیر کودکان نیست؛ بلکه کمک به آن‌ها برای ساختن توانایی مواجهه با موانعی است که دیر یا زود در زندگی با آن‌ها روبه‌رو خواهند شد.
عنوان اصلی:
?Helicopter Parenting: Fuelling Student Mental Health Problems
نویسنده: Michael Baber
تاریخ انتشار: سپتامبر ۲۰۱۹
منبع:
Health Action Research
https://www.healthactionresearch.org.uk/mental-health/helicopter-parenting/