آمار تکان‌دهنده از میزان استفاده در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA)
منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا یکی از بالاترین سطوح استفاده از شبکه‌های اجتماعی را در جهان دارد. بر اساس داده‌های «عرب بارومتر[1]» :
بین ۲۰ تا ۴۰ درصد از کاربران در کشورهای منطقه، روزانه بیش از ۵ ساعت از وقت خود را در شبکه‌های اجتماعی می‌گذرانند که در برخی کشورها مانند لبنان این رقم به ۴۵ درصد می‌رسد.
نسل جوان (نسل Z) بیش از سایر اقشار درگیر مصرف سنگین شبکه‌های اجتماعی هستند؛ به‌طوری‌که ۳۸ درصد از افراد این نسل روزانه بیش از ۵ ساعت آنلاین هستند.
آستانه بحران: خط قرمز ۵ ساعت در روز
یکی از یافته‌های کلیدی این پژوهش این است که رابطه میان شبکه‌های اجتماعی و بهزیستی، خطی نیست. برای کاربرانی که استفاده معتدل (تا ۵ ساعت در روز) دارند، تفاوت محسوسی در سطح استرس و شادی با افراد غیرکاربر دیده نمی‌شود. اما عبور از مرز ۵ ساعت (کاربران سنگین) با پیامدهای منفی جدی همراه است:
افزایش استرس و افسردگی: کاربران سنگین به‌طور قابل‌توجهی بیشتر از سایرین گزارش بروز علائم افسردگی و استرس مزمن را ثبت کرده‌اند. میزان تأثیر منفی استفاده سنگین بر افسردگی، حتی از تأثیر بیکاری بر این عارضه نیز فراتر رفته است!
سندرم مقایسه با زندگی والدین: استفاده افراطی باعث می‌شود افراد کیفیت زندگی خود را در مقایسه با والدینشان بسیار ضعیف‌تر ارزیابی کنند. این حس سرخوردگی ناشی از تماشای تصاویر ایده‌آل‌گرایانه و دستاوردهای دست‌نیافتنی دیگران در فضای مجازی است.
چه عواملی اوضاع را بدتر می‌کند؟
پژوهش نشان می‌دهد که همه‌ی فعالیت‌های دیجیتال به یک اندازه آسیب‌زننده نیستند، بلکه سه عامل خطر را به‌شدت افزایش می‌دهند:
حضور همزمان در چندین پلتفرم: افرادی که به طور فعال در چند شبکه مختلف وقت می‌گذرانند، بیشتر دچار بارگذاری بیش از حد شناختی و افت سلامت روان می‌شوند.
استفاده از شبکه‌های اجتماعی به عنوان منبع اصلی خبر: افرادی که اخبار را به جای رسانه‌های سنتی از شبکه‌های اجتماعی دنبال می‌کنند، سطح بهزیستی پایین‌تری دارند.
دنبال کردن اینفلوئنسرها و خرید از تبلیغات آن‌ها: صرفِ دنبال کردن اینفلوئنسرها شاید آسیب بزرگی نزند، اما کاربرانی که به شدت با محتوای آن‌ها درگیر می‌شوند و دست به خرید محصولات تاییدشده توسط آن‌ها می‌زنند، با احتمال بیشتری نسبت به دیگران حس می‌کنند در زندگی عقب‌تر از دیگران هستند.
نتیجه‌گیری
شبکه‌های اجتماعی ابزارهایی خنثی هستند که هم پتانسیل ارتقای ارتباطات را دارند و هم می‌توانند بهزیستی انسان را تخریب کنند؛ همه‌چیز به «میزان شدت» و «نحوه استفاده» بستگی دارد. اگر میزان حضور آنلاین از حد اعتدال (۵ ساعت در روز) خارج شود و با مقایسه‌های اجتماعیِ فرساینده همراه گردد، به سلامت روان آسیب جدی می‌زند. راهکار اصلی، بازنگری در الگوی مصرف دیجیتال، تعیین مرزهای مشخص برای حضور آنلاین و تمرکز بر ارتباطات واقعی و معنادار آفلاین است.
منابع و ارجاعات:
این مطلب بر اساس یافته‌های پژوهشی فصل نهم گزارش جهانی شادی با عنوان «استفاده از شبکه‌های اجتماعی و بهزیستی در خاورمیانه و شمال آفریقا» تهیه و تنظیم شده است.
لینک دسترسی به مقاله اصلی و متن کامل گزارش:
https://www.worldhappiness.report/
https://files.worldhappiness.report/WHR26_Ch09.pdf?_gl=1*7vz5tp*_gcl_au*MTQ2MjAyMzMwNS4xNzkxOTc4OTMy
[1] Arab Barometer